Μάνη στην Πελοπόννησο
Γη από πέτρα και από ήλιο, λιτή, αλλά απέραντα γοητευτική, σκληρά ορεινά τοπία πάνω από όρμους που μάχονται νικηφόρα τους ανέμους, μικροί οικισμοί με πύργους αξεπέραστης λαϊκής αρχιτεκτονικής, αμέτρητες βυζαντινές εκκλησιές, σπήλαια λίκνα της ύπαρξης και του πολιτισμού. Και άνθρωποι σκληροτράχηλοι και ολιγαρκείς, με βαθιές ρίζες σε ήθη και έθιμα, φιλότιμοι και φιλόξενοι. Η Μάνη. Αγέρωχη και ανυπότακτη, ιστορική και παραδοσιακή, μοναδική σε κάθε βήμα του τυχερού επισκέπτη, που αναρωτιέται πώς τα καταφέρνουν και βρίσκουν χώμα στο άνυδρο έδαφος οι φραγκοσυκιές και τα μικρά λιόδεντρα, που δίνουν, όμως, περίφημο λάδι.
Κατεβαίνει από τον Ταϋγετο, δυτικά στις ακτές του Μεσσηνιακού κόλπου, ανατολικά στο μυχό του Λακωνικού κόλπου και νότια στη μεγάλη χερσόνησο, το δυτικό πόδι της Λακωνίας.
Ο Ταϋγετος, που γλυκαίνει στον αυχένα μεταξύ του Γυθείου και της Αρεόπολης, ορθώνεται πάλι με το όνομα Σαγιάς ως τη νότια αιχμή της χερσονήσου, στο ακρωτήριο Ταίναρο, και δημιουργεί τη Νότια Μάνη, χωρίζοντάς την ταυτόχρονα σε ανατολική και δυτική.
Στην ανατολική, νότια από το Γύθειο, οι πλαγιές του πέφτουν απότομα στο Λακωνικό κόλπο. Στη δυτική, νότια από την Αρεόπολη, τη Μέσα Μάνη, σχηματίζει το ίσιωμα, χαμηλή εξέδρα με ασβεστολιθική σύνθεση, που αποχετεύει το νερό στο Μεσσηνιακό κόλπο κυρίως υπογείως μέσω καρστικών σχηματισμών και φτάνει ξερή και άγονη απότομα στη θάλασσα. Διαβρωμένη μ' αυτόν τον τρόπο η δυτική ακτή είναι γεμάτη σπήλαια. Ανάμεσά τους, τα περίφημα σπήλαια του Διρού - η Βλιχάδα, το Καταφύγι και η Αλεπότρυπα.
Στην Αλεπότρυπα, αλλά και σε μερικά ακόμη παραλιακά σπήλαια, βρέθηκαν ίχνη, που σηματοδοτούν την ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή από την Παλαιολιθική εποχή. Στην Αλεπότρυπα η αρχαιολιθική έρευνα έφερε στο φως εξαιρετικά ευρήματα από τη Νεολιθική περίοδο (4500 - 2700 π.Χ). Και σε διάφορα σημεία εντοπίστηκαν οικισμοί από την πρωτοελλαδική, μεσοελλαδική και υστεροελλαδική - μυκηναϊκή περίοδο, που δείχνουν ότι η εξέλιξη συνεχίστηκε αδιάσπαστη. Πόλεις της περιοχής αναφέρει ο Όμηρος - Μέσση, Οίτυλον και άλλες. Με την επικράτηση των Δωριέων η ιστορία της ακολούθησε την πορεία της Σπάρτης. Και με την παρακμή της ηγέτιδας - πόλης η εξέλιξή της συνδέθηκε με την αυτονομία και την ανάπτυξη των παραλιακών πόλεων της Λακωνικής, που δημιούργησαν στα Ρωμαϊκά χρόνια το Κοινόν των Ελευθερολακώνων.
Κατά τους πρώτους αιώνες της Βυζαντινής εποχής ενισχύθηκε σταδιακά η άμυνα. Τον 9ο αιώνα ένα τμήμα στο νότο αποτελούσε χωριστή διοίκηση με επίκεντρο το κάστρο της Μαϊνης. Αρχικά το όνομα αφορούσε περιορισμένη έκταση και η πρώτη αναφορά του έγινε από τον Λέοντα ΣΤ΄ τον Σοφό (886 - 912) για την έδρα του επισκόπου της Μαϊνης. Από τότε, με την αναδιοργάνωση των Βυζαντινών επαρχιών, όλη η χερσόνησος πέρασε στο θέμα της Πελοποννήσου με το όνομα Μαϊνη ή Μάνη, που κατά την πιθανότερη εκδοχή προέρχεται από το επίθετο "μανός", που σημαίνει "αραιός" - "μανή χώρα": αραιή γη, άρα άνυδρη, ξερή και άδεντρη.
Κατά τη Φραγκοκρατία η Μάνη βρέθηκε για λίγο (1249 - 1462) στα χέρια των Φράγκων, που την έκαναν μια από τις δώδεκα βαρωνίες του Πριγκηπάτου του Μωριά και έχτισαν τα κάστρα του Πασσαβά, της Γιστέρνας (Μπωφόρ) και της Μεγάλης Μαϊνης, που παραδόθηκε μαζί με το Μυστρά και τη Μονεμβασιά στο Μιχαήλ Παλαιολόγο από τον Γουλιέλμο Βιλλαρδουίνο μετά την ήττα του στην Πελαγονία. Τους επόμενους δυο αιώνες η Μάνη ανήκε στο δεσποτάτο του Μωρέως, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έπαψε να είναι ατίθαση. Το 1415 οι Παλαιολόγοι έστειλαν το στρατό τους να γκρεμίσει τις μεσαιωνικές οχυρώσεις της.
Το 1460 έπεσε και ο Μυστράς στα χέρια των Τούρκων. Οι Μανιάτες αντιστάθηκαν, όμως, αποτελεσματικά. Η Μάνη δεν υποτάχθηκε, αποκτώντας ειδικά προνόμια - εσωτερική αυτονομία με άδεια οπλοφορίας και καταβολή ετήσιου φόρου. Η Μάνη όχι μόνο δεν έχασε τους κατοίκους της, αλλά άρχισε να δέχεται όλο και περισσότερους φυγάδες από άλλες περιοχές. Η αύξηση του πληθυσμού δημιούργησε την ανάγκη για ζωτικό χώρο και έφερε συγκρούσεις.
Η πολεμική ετοιμότητα έγινε τρόπος ζωής και οι ένοπλες ομάδες με συγγένεια αίματος, με τις οχυρωμένες εγκαταστάσεις τους γύρω από την πατρογονική εστία, επικράτησαν ως ένα ιδιόρρυθμο σύστημα κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης. Παράλληλα, η στρατηγική της θέση έκανε τη χερσόνησο να βρίσκεται στο επίκεντρο των διεθνών συμφερόντων της εποχής, οι δυνάμεις της δύσης αναζητούσαν μισθοφόρους στους ετοιμοπόλεμους Μανιάτες και τα πειρατικά πλοία όργωναν τις θάλασσες.
Τον 17ο αιώνα η Μάνη έζησε ανάλογα με την έκβαση κάθε φορά των ενετοτουρκικών πολέμων. Το 18ο αιώνα οι Τούρκοι, μετά την επικράτησή τους το 1715, υποδαύλισαν τις αντιθέσεις. Στα μέσα του αιώνα, πάντως, η βόρεια Μάνη με επικεφαλής τους καπετάνιους της συμμετείχε στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, που σημειωνόταν στον ευρύτερο πελοποννησιακό, αλλά και Ελληνικό χώρο, ενώ στη νότια Μάνη, με το άγονο έδαφος, η ανάγκη για ζωτικό χώρο ενέτεινε τις συγκρούσεις. Το 1776, μετά τα ορλωφικά του 1770, οι Τούρκοι έδωσαν ημιαυτονομία στην περιοχή, διορίζοντας "μανιαταμπέη" από τους ισχυρούς καπετάνιους. Οκτώ μπέηδες κυβέρνησαν τη Μάνη ως το 1821. Μεγάλη ήταν η ακμή της υπό τον Τζανέτμπεη Γρηγοράκη (1782-1797).
Εξοντώθηκε η Τουρκική φρουρά του Πασσαβά, επεκτάθηκε η βορειοανατολική Μάνη, κατασκευάστηκαν οχυρώσεις, αναγεννήθηκε το Γύθειο, αναπτύχθηκε το εμπόριο και άρχισε η προετοιμασία για τον Απελευθερωτικό Αγώνα της Ελλάδας.
Στις ηγετικές θέσεις του αγώνα βρέθηκε ο τελευταίος, από το 1815, Μπέης της Μάνης, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, που κήρυξε την Επανάσταση στην Αρεόπολη στις 17 Μαρτίου 1821. Παλικάρια και εμπειροπόλεμοι οι Μανιάτες προσέφεραν τα μέγιστα στον Αγώνα, αλλά μετά την ανεξαρτησία δύσκολα αφομοιώθηκαν στο νεοελληνικό κράτος. Στα χρόνια του Όθωνα αντιστάθηκαν στους Βαυαρούς. Σταδιακά, παρά τις κατά καιρούς ταραχές, επικράτησε μετά το 1870 η ειρήνη.
Η τοπική αυτονομία μειώθηκε, η οικονομική ζωή άλλαξε, η μετανάστευση άρχισε να ερημώνει τον τόπο. Όπου και αν πήγαν εκείνοι που έφυγαν, κράτησαν, όπως και αυτοί που έμειναν, συνήθειες και παραδόσεις. Αυτές που συντροφεύουν το σημερινό επισκέπτη της Μάνης στους πύργους και τα πυργόσπιτά της, στις εκκλησιές και τα κάστρα της, στους παραθαλάσσιους οικισμούς στο βάθος των όρμων και στα εγκαταλελειμμένα οικιστικά συγκροτήματα στα ορεινά του εσωτερικού. Στη γη από πέτρα και ήλιο, αλλά απέραντα γοητευτική.
source by lakonia.gr
